काठमाडौं । नेपाल मेडिकल काउन्सिलले नेपालमा काम गर्न तथा मेडिकल कलेजमा फ्याकल्टीका रूपमा नियुक्त हुन आएका १४ जना विदेशी चिकित्सकको दर्ता प्रक्रिया तत्कालका लागि स्थगित गरेको छ ।

ती चिकित्सकले पेस गरेका ‘गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट’मध्ये केही प्रमाणपत्र सम्बन्धित देशको मेडिकल काउन्सिलबाट जारी नै नभएको पुष्टि भएपछि काउन्सिलले दर्ता प्रक्रिया रोकेको हो ।

काउन्सिलका निमित्त रजिस्ट्रार डा. दिपेन्द्र पाण्डेका अनुसार नेपालमा विदेशी चिकित्सकले काम गर्न कानुनले अनुमति दिएको छ । तर त्यसका लागि काउन्सिलबाट स्वीकृति तथा आवश्यक प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ ।

विशेषगरी नेपालमा चिकित्सकीय अभ्यास गर्न आउने विदेशी चिकित्सकले आफू सम्बन्धित देशको नियामक निकायमा दर्ता भएको र व्यावसायिक रूपमा काम गर्न योग्य रहेको प्रमाणित गर्ने ‘गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट’ पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था छ ।

तर, पछिल्लो पटक नयाँ फ्याकल्टीका रूपमा नेपालका विभिन्न मेडिकल कलेजमा आएका विदेशी चिकित्सकले दर्ताका क्रममा पेस गरेका कागजातमाथि काउन्सिलले शंका लागेपछि आन्तरिक छानबिन अघि बढाएको थियो ।

‘नयाँ फ्याकल्टीका रूपमा आएका चिकित्सक दर्ताका लागि आएपछि प्रमाणपत्र र अन्य कागजात हेर्‍यौँ । त्यसपछि केही विषय शंकास्पद देखिएपछि थप आन्तरिक छानबिन गर्‍यौँ,’ रजिस्ट्रार डा. पाण्डेले अनलाइनखबरसँग भने ।

छानबिनका क्रममा केही चिकित्सकले भारतको नियामक निकायबाट जारी भएको भनिएको ‘गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट’ पेस गरेको भेटिएको थियो । काउन्सिलले ती प्रमाणपत्रको आधिकारिकताबारे भारतीय पक्षसँग गोप्य रूपमा जानकारी मागेको थियो । त्यस क्रममा सम्बन्धित प्रमाणपत्र आफूहरूले जारी नगरेको भन्दै भारतीय नियामक निकायबाट काउन्सिललाई जवाफ आएको थियो ।

यसको अर्थ, ती चिकित्सक भारतमा चिकित्सकका रूपमा दर्ता नभएका होइनन् । उनीहरू भारतमा चिकित्सकका रूपमा दर्ता भएको हुन सक्ने भए पनि नेपालमा चिकित्सकीय अभ्यास गर्न आवश्यक पर्ने छुट्टै प्रमाणपत्र नै फर्जी बनाइएको काउन्सिलको निष्कर्ष छ ।

‘प्रमाणपत्र नै सम्बन्धित काउन्सिलले जारी नगरेको भनेर जवाफ आएपछि दर्ता प्रक्रिया रोकेका छौं,’ डा. पाण्डेले भने ।

प्रमाणपत्र फर्जी भएको पुष्टि भएपछि काउन्सिलले अन्य चिकित्सकले पेस गरेका कागजातसमेत थप शंकाको घेरामा राखेर अध्ययन अघि बढाएको थियो । त्यस क्रममा उस्तै प्रकृतिका अन्य प्रमाणपत्रसमेत भेटिएपछि हालसम्म १४ जना विदेशी चिकित्सकको दर्ता प्रक्रिया स्थगित गरिएको काउन्सिलले जनाएको छ ।

त्यस्तै, कागजातको आधिकारिकता यकिन नगरी विदेशी चिकित्सकलाई दर्ताका लागि सिफारिस गर्ने सम्बन्धित मेडिकल तथा डेन्टल कलेज, स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान र अस्पतालसँग लिखित स्पष्टीकरण माग्ने निर्णयसमेत गरेको छ ।

काउन्सिलले विदेशी चिकित्सक तथा उनीहरूले पेस गरेका कागजात सनाखतका लागि मेडिकल कलेजलाई समेत आवश्यक बयानका लागि उपस्थित गराउने भएको छ ।

घटनालाई गम्भीर रूपमा लिँदै काउन्सिलले नेपालका विभिन्न मेडिकल तथा डेन्टल कलेजमा कार्यरत विदेशी नागरिक चिकित्सकको दर्ता अवस्था, कार्यस्थिति र व्यावसायिक गतिविधिबारे अनुसन्धान गर्न विशेष समिति गठन गरेको छ । काउन्सिलले डा. छवि पन्तको संयोजकत्वमा पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ ।

काउन्सिलका अनुसार हाल नेपालमा करिब ५०० जना विदेशी चिकित्सक विभिन्न अस्पताल तथा मेडिकल कलेजमा कार्यरत छन् । तीमध्ये ठूलो संख्यामा मेडिकल कलेजमा रूपमा काम गरिरहेका छन् । उनीहरू नेपालका मेडिकल कलेजमा अध्यापन तथा अन्य शैक्षिक गतिविधिमा संलग्न हुँदै आएका छन् ।

काउन्सिलले नेपालमा रहेका करिब ५०० जना विदेशी चिकित्सकका फाइल अध्ययन गर्नेछ । विशेषगरी उनीहरूले दर्ताका क्रममा पेस गरेका शैक्षिक प्रमाणपत्र, व्यावसायिक दर्ता तथा ‘गुड स्ट्यान्डिङ सर्टिफिकेट’ लगायतका कागजातको आधिकारिकता जाँच गरिने छ ।

‘करिब ५०० वटै फाइल अध्ययन गर्दैछौं । अहिले १४ जनाको दर्ता प्रक्रिया स्थगित गरेका छौं । थप कति जना भेटिन्छन् भन्ने कुरा अनुसन्धानपछि खुल्दै जानेछ,’ पाण्डेले भने ।

उक्त विषय चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई समेत जानकारी गराइसकिएको छ । विशेषगरी मेडिकल कलेजमा विदेशी चिकित्सकलाई फ्याकल्टी देखाएर सिट प्राप्त गर्ने र त्यसपछि ती चिकित्सक लामो समय कलेजमा नरहने गरेको विषयसमेत अनुसन्धानको दायरामा आएको छ ।

‘सिट बढाउनका खडेबाबाको प्रयोग’

उक्त घटनाले निजी मेडिकल कलेजहरूले चिकित्सा शिक्षातर्फको सिट निर्धारणमा आफ्नो प्रभाव बढाउन विदेशी चिकित्सकलाई ‘फ्याकल्टी’का रूपमा देखाउने गरेको खुलेको छ । सिट निर्धारणका बेला विषयगत फ्याकल्टी पूरा भएको देखाउन विदेशबाट चिकित्सक झिकाउने र कागजमा मात्रै प्राध्यापक देखाएर सिट हात पार्ने गरेको काउन्सिलका एक सदस्यले बताए ।

एमबीबीएसदेखि एमडी, एमएसलगायत स्नातकोत्तर तहका कार्यक्रमको सिट निर्धारण गर्दा चिकित्सा शिक्षा आयोगले मेडिकल कलेजको विषयगत फ्याकल्टी, प्राध्यापक तथा जनशक्तिको अवस्था हेर्ने गर्छ ।

यही व्यवस्थाको फाइदा उठाउँदै केही मेडिकल कलेजले विदेशी चिकित्सकलाई अस्थायी रूपमा ल्याएर फ्याकल्टीको संख्या पूरा भएको देखाउने गरेका छन् ।

मेडिकल कलेजमा निश्चित संख्यामा विद्यार्थी भर्ना गर्नका लागि आवश्यक फ्याकल्टी तथा अन्य मापदण्ड पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ । चिकित्सा शिक्षा आयोगले गर्ने अनुगमनमा फ्याकल्टीको उपस्थिति तथा योग्यता पनि महत्वपूर्ण आधार बन्ने गर्छ ।

यही प्रक्रियालाई प्रभावित पार्न केही चिकित्सकलाई कागजमा फ्याकल्टीका रूपमा देखाउने र अनुगमन सकिएपछि उनीहरू भारत फर्कने गरेको हुन सक्ने काउन्सिलको आशंका छ ।

यस्ता चिकित्सकलाई ‘खडेबाबा’ भन्ने गरिन्छ ।

‘भारतबाट डाक्टर ल्याउने, कागजात फर्जी बनाएर मेडिकल कलेजमा केही समय उभ्याउने, आयोग अनुगमनमा जाँदा फ्याकल्टी देखाउने र सिट पाउने गरेको देखिएको छ । त्यसपछि ती भारतीय चिकित्सक केही दिन बसेर फेरि भारत फर्किने गरेको पाइएको छ,’ काउन्सिलका एक सदस्य भन्छन् ।